Wat zijn de alternatieven voor de Wet DBA?

Wat zijn de alternatieven voor de Wet DBA?

alternatieven voor Wet DBA

Donderdag 29 juni 2017 vond het Tweede Kameroverleg in de Commissie Financiën plaats. Demissionair staatssecretaris van Financiën Wiebes werd nogmaals aan de tand gevoeld over de Wet DBA. De gehele Kamer is het er inmiddels over eens dat de Wet DBA in zijn huidige vorm niet werkt. Maar wat zijn de alternatieven?

Terug naar de VAR?

Sommige partijen opperen een terugkeer naar de VAR. Maar dat is volgens Wiebes niet wenselijk: “De VAR was ook een draak, daar ben ik wel achter. Met de VAR voelde ik me soms de slager van de arbeidsmarkt. Met de oude regels lag alle verantwoordelijkheid bij de opdrachtnemer, werkgevers bleven volledig buiten schot als de zzp-regels niet werden nageleefd. Ik geloof ook niet dat we daarop kunnen terugkomen”.

In november vorig jaar zei de Leidse hoogleraar arbeidsrecht Gerrard Boot, die leiding gaf aan de Commissie om de Wet DBA te evalueren, al dat een terugkeer naar de VAR geen optie is. “Dat was een vrijbrief voor bedrijven om via schijnzelfstandigheid oneerlijk te concurreren en werknemers te dwingen tegen slechte freelancertarieven te werken”, zei hij in het FD.

Is een ‘Verklaring Zelfstandig Ondernemer’ een oplossing?

Eén van de alternatieven voor de Wet DBA werd enkele maanden geleden door Platform voor Zelfstandige Ondernemers (PZO), Stichting ZZP Nederland en Zelfstandigen Bouw per brief aan toenmalig formateur Schippers voorgesteld. Met het ondertekenen van een ‘Verklaring Zelfstandig Ondernemer’ geven ondernemers aan dat ze alle rechten en plichten van het ondernemerschap aanvaarden en dat ze zelf verantwoordelijk zijn om inkomensrisico’s als leegloop, pensioen, arbeidsongeschiktheid en scholing af te dekken. Volgens de ondernemersorganisaties is met een ‘Verklaring Zelfstandig Ondernemer’ een modelovereenkomst tussen een ondernemer en zijn opdrachtgever niet meer nodig.

In deze optiek draaien zelfstandigen, net als bij de VAR, alléén op voor eventuele boetes en naheffingen wanneer de Belastingdienst oordeelt dat ze toch ten onrechte als ondernemer geregistreerd staan. “Wat verharding is niet erg. We moeten die schemerzone uitdunnen”, zegt Denis Maessen, voorzitter van PZO aan Trouw. Volgens hem is het belangrijker dat opdrachtgevers het weer aandurven om met zzp’ers in zee te gaan. Door het gedeelde risico op boetes en naheffingen bij de Wet DBA, wilden opdrachtgevers immers niet meer met zzp’ers werken, waardoor veel zzp’ers opdrachten aan hun neus voorbij zagen gaan. De groep zelfstandigen die ‘gedwongen’ ondernemer is geworden, zou volgens de zelfstandigenverenigingen eenmalig een WW-uitkering moeten kunnen genieten waarna ze door het UWV aan een baan geholpen worden. Het gaat om zo’n 100.000 mensen die te weinig uit het ondernemerschap verdienen (plusminus 22.000 euro per jaar) en relatief vaak in (de marges van) schijnzelfstandigheid opereren.

Het plan voor een Verklaring Zelfstandig Ondernemer is bedrieglijk simpel, maar veronderstelt dat het arbeidsrecht, dat nog stamt uit 1907, aangepast wordt. Het arbeidsrecht is gebaseerd op de tweedeling werkgever – werknemer. Hier moet het ondernemersstatuut aan toegevoegd worden.

Afschaffen fiscale voordelen ondernemers

De roep om de fiscale voordelen van ondernemers, zoals de zelfstandigen- en startersaftrek, af te schaffen, klinkt steeds luider. Ook dit wordt gezien als één van de mogelijke alternatieven om uit de Wet DBA impasse te komen. Een ambtelijke werkgroep die zich een paar maanden terug over de Wet DBA-problematiek boog en tot tien alternatieven kwam, oordeelde dat schijnzelfstandigheid pas echt in de kiem gesmoord kan worden, als de fiscale prikkels voor kleine ondernemers weggenomen wordt. Voor zo’n 40 procent van de zzp’ers, die jaarlijks minder dan 16.500 euro verdienen, vormen deze fiscale voordelen een noodzaak. Arbeidsmarktdeskundigen vragen zich luidop af je met deze voordelen niet eerder de armoede aan de onderkant van de arbeidsmarkt stimuleert in plaats van het ‘ondernemerschap’ in se.

Volgens Maessen van PZO is dat onzin. “Veel zelfstandigen betalen met die zelfstandigenaftrek hun sociale verzekeringen. Wil je die terugdraaien, dan moet het hele sociale zekerheidsstelsel op de schop”, vertelt hij aan Trouw.

Alternatieven ABU en NBBU: Ondernemersovereenkomst

Aan de vooravond van de Tweede Kamercommissie stelden brancheorganisaties ABU en NBBU de introductie van een ‘Ondernemersovereenkomst’ voor als mogelijkheid om uit de impasse rond de Wet DBA te komen. De ondernemersovereenkomst is naast de arbeidsovereenkomst, opdrachtovereenkomst en aanneemovereenkomst een nieuw type overeenkomst, die specifiek voor ondernemers is. “In de huidige wetgeving moet de zelfstandige voortdurend aantonen dat hij geen werknemer is die stiekem toch volgens een arbeidsovereenkomst werkt, met alle onrust en onzekerheid van dien”, zegt Jurriën Koops, algemeen directeur ABU aan Flexnieuws. “Zolang je er van uitgaat dat iemand moet aantonen dat hij niet in een arbeidsovereenkomst werkt, houd je de discussie gaande over gezag, vrije vervanging en de gebruikelijke duur van de opdracht. Daarom stellen wij een omgekeerde aanpak voor. Laat de zelfstandige aantonen dat hij ondernemer is, werkend voor eigen rekening en risico, ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. […] Geef de opdrachtgever de verantwoordelijkheid om te checken dat hij inderdaad zaken doet met een zelfstandig ondernemer; zoals dat nu ook al een vereiste is in de Wet DBA”. Net zoals bij de Verklaring Zelfstandig Ondernemer, voorzien NBBU en ABU geen gedeelde verantwoordelijkheid van opdrachtgever en –nemer. “Het gaat er ons in essentie om dat er een overeenkomst komt die dit soort risico’s op voorhand al uitsluit. Zodat de spreiding van verantwoordelijkheid niet meer relevant is”, zegt NBBU-woordvoerder Marcel Otto aan RTL Z.

Met hun voorstel voor de ondernemersovereenkomst spelen NBBU en ABU in op één van de beleidsvarianten die door de ambtelijke commissie geschetst worden als alternatieven om de relatie tussen zzp’ers en opdrachtgevers vorm te geven. Het rapport met deze alternatieven werd ook besproken tijdens de Tweede Kamercommissie. Het rapport stelt vijf criteria vast aan een dergelijke ondernemersovereenkomst:

(1) Je bent als ondernemer ingeschreven en hebt een BTW-nummer;
(2) Je draagt zelf verantwoordelijkheid over het uitvoeren van het werk en de tarieven die je hanteert;
(3) Je bent zelf aansprakelijk voor de schulden van je bedrijf en loopt alle financiële risico’s
(4) Je hebt afgelopen drie jaar telkens minimaal 1225 uur in je onderneming gestoken;
(5) Je moet in die drie jaar een omzet boven een (nog te bepalen) grens gedraaid hebben bij minimaal drie opdrachtgevers per jaar.

Voor de NBBU gaan de geopperde alternatieven echter nog niet ver genoeg. “We moeten af van het oude denken over arbeidsrelaties”, vertelt NBBU-directeur Marco Bastian. Volgens hem zouden overigens de eerste drie criteria voldoende moeten zijn om als zelfstandige aan te tonen dat je zelfstandige bent. Kun je als zzp’er aantonen dat je aan de eerste drie criteria voldoet, dan zou je daarna vrij moeten zijn om jouw onderneming te runnen als jij dat wilt; zonder urencriteria, omzetgrens of minimumaantal opdrachtgevers en zonder de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en –nemer vooraf vast te leggen.

Een dergelijke ondernemersovereenkomst zorgt ook voor een enorme lastenverlichting bij intermediairs. Het maakt het voor zzp’ers mogelijk om zonder problemen samen te werken met een intermediair, zonder dat dit tot de conclusie leidt dat hij dan geen ondernemer is. Momenteel moet je als zzp’er zelf jouw klanten aantrekken en behouden. Schakel je daar een intermediair voor in, dan zou er plots geen sprake meer zijn van een ‘duurzame onderneming’. De NBBU vindt dit maar een vreemde conclusie, omdat juist door het uitbesteden van deze werkzaamheden de duurzaamheid van de onderneming wordt geborgd.

“Het gaat nog jaren duren”

Aan alternatieven voor de Wet DBA geen gebrek. De urgentie voor een efficiënte aanpak van de wet is hoog. Maar of er snel tot een oplossing gekomen kan worden, is niet zeker. Tijdens een verkiezingsdebat van The Future Group over zzp-dossiers in maart waren de aanwezige Kamerleden het roerend eens met Carola Schouten toen ze zei dat het nog drie, vier jaar zou duren om tot een definitieve oplossing voor het Wet DBA-probleem te komen.

Demissionair staatssecretaris van Financiën Wiebes speelt de hete aardappel graag door aan het nieuwe kabinet. Maar ook nu al aan de formatietafel zijn de verschillen tussen de verschillende partijen binnen een mogelijk coalitie van D66, CDA, VVD en CU groot.