Of je even gratis wil (in)werken…

Of je even gratis wil (in)werken…

gratis (in)werken

Er is grote consternatie ontstaan nadat gisteren in het AD een artikel verscheen over de praktijk om zzp’ers een inwerkperiode tegen het nultarief als randvoorwaarde voor een opdracht te stellen. De praktijk is niet nieuw; we schreven hier al eerder over. De eis van een gratis inwerkperiode is al langer gangbaar voor zzp’ers die in de communicatieve en creatieve sector opereren en blijkt nu ook gebruikelijk voor ICT’ers.

Gratis proef voor grote opdrachtgevers en overheidsinstellingen

Het zijn niet alleen ‘kleine’ opdrachtgevers die een zzp’er vragen om een gratis proeftijd. Het AD haalt vacatures aan van Rabobank en Rijkswaterstaat.

In haar vacature voor een klus van twee maanden als ‘contractadviseur’, vraagt Rijkswaterstaat een ‘inwerkperiode van twee weken tegen het nultarief’. Rijkswaterstaat reageert op de ontstane consternatie dat een dergelijk nultarief alleen in heel specifieke gevallen van toepassing is. Rijkswaterstaat schuift de schuld vervolgens door naar het bemiddelingsbureau HeadFirst, die ze inzetten voor het inhuren van tijdelijke krachten. Rijkswaterstaat heeft met HeadFirst contractueel afgesproken dat het bemiddelingsbureau de inwerkkosten op zich moeten nemen als een tijdelijke medewerker vertrekt voordat de klus is afgerond. HeadFirst rekent deze kosten vervolgens door aan de volgende zzp’er, die daardoor akkoord moet gaan met een gratis inwerkperiode. “We vonden het in dit geval niet gepast, daarover hebben we met het bureau gesproken”, zegt Ursula Neering van Rijkswaterstaat.

Dit weerhoudt Rijkswaterstaat er echter niet van om op deze manier verder met HeadFirst zaken te doen. “Rijkswaterstaat kent ons businessmodel; het is één van de redenen waarom wij zijn uitgekozen bij de aanbesteding”, repliceert Bart van der Geest van HeadFirst. Met andere woorden, Rijkswaterstaat heeft HeadFirst als bemiddelingspartner voor tijdelijke krachten gekozen juist omdat ze smalle marges hanteren en hoeft nu ook niet het heilige boontje uit te hangen wanneer door het artikel van het AD alle ogen op hen gericht zijn. De hele hetze heeft er nu wel toe geleid dat de vacature voor contractadviseur inmiddels is aangepast. De gratis inwerkperiode kan nu korter dan twee weken zijn, afhankelijk van de ervaring van de zzp’er. Het principe van gratis (in)werken blijft dus wel gehandhaafd.

Gebruikelijk in de markt

Terwijl bij Rijkswaterstaat de gratis inwerkperiode niet altijd gevraagd wordt, is dat bij Rabobank in vacatures voor tijdelijke ICT-specialisten wel het geval. Nanne van Nunen van Rabobank verantwoordt het beleid als volgt: “Het inwerktarief is naast bijvoorbeeld inzet, duur, aard van de opdracht, reputatie opdrachtgever en tarief slechts één van de componenten van de commerciële afspraken die we maken met onze ondernemers. Dit beleid is in lijn met wat in de markt gebruikelijk is, ook buiten de financiële sector. Bij zzp’ers in de IT gaat het meestal om langdurige opdrachten (minimaal drie maanden), waarbij commitment van de zzp’er verwacht mag worden. Daarnaast is het zo dat Rabobank inwerkkosten maakt, bijvoorbeeld in de vorm van opleiding en ook investeert in opleidingen voor de zzp’ers tijdens de contractperiode.

Onacceptabel en schandalig

Zzp-belangenorganisaties en politici reageren allemaal vol afgrijzen op deze in de markt ‘gangbare’ eis van een gratis inwerkperiode. ZZP Nederland noemt de ontwikkeling ‘onacceptabel’ en vindt het ‘schandalig’ dat opdrachtgevers dit van zelfstandigen eisen. PZO noemt het “zorgwekkend dat met name overheden als boegbeeld van de maatschappij marktleider zijn in lage tarieven en trachten koopjes op te halen als het gaat om arbeid”. Volgens PZO is gratis laten werken in de VS recentelijk bij wet strafbaar gesteld.

Dat ook de overheid zich aan deze praktijken schuldig maakt, is ook PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk een doorn in het oog. “Het is het wilde westen op de arbeidsmarkt, waar zeker de overheid altijd afstand van moet nemen. De overheid heeft een voorbeeldfunctie”. Hij heeft het kabinet om opheldering gevraagd. “Ik vind dit niet kunnen. Rijkswaterstaat is te allen tijde verantwoordelijk voor het netjes betalen van zijn medewerkers. Je huurt iemand in voor een bepaalde periode en daar betaal je gewoon fatsoenlijk voor”.

Race naar beneden

ZZP Nederland geeft zzp’ers het advies om nooit akkoord te gaan met een voorstel om gratis te werken. “Uiteindelijk gaan ondernemers er natuurlijk zelf over, maar je verpest de markt voor anderen”. ZZP Nederland voorzitter Maarten Post heeft hier een punt. Want door op zo’n voorstel in te gaan, wordt de race naar beneden ingezet en wordt het voor alle zzp’ers wel erg moeilijk om vast te houden aan goede tarieven.

Het probleem is natuurlijk dat zzp’ers vaak al vanuit een zwakke onderhandelingspositie moeten starten. Zzp-deskundige Hugo-Jan Ruts: “Je kunt als zzp’er stoer zeggen: dat pik ik niet. Maar er is er altijd wel eentje die het toch doet. En dan heeft de opdrachtgever niet per se de beste kandidaat voor de klus”. Een dergelijke praktijk werkt bovendien ook schijnzelfstandigheid in de kaart.

#Tegendebakker

De vraag om een gratis inwerktijd of gratis proef is niet nieuw. Dat blijkt ook nog maar eens uit de Twitter-actie #tegendebakker, die twee jaar geleden gelanceerd werd en nu opnieuw is opgepakt. Het idee erachter is simpel; laat weten wat opdrachtgevers nog niet tegen de bakker zouden durven zeggen, maar wel van zzp’ers en freelancers vragen. Je vraagt de bakker toch ook niet om een gratis brood met de belofte dat “als het lekker is, je er volgende keer twee koopt”.